หลายคนมองว่า โรคหลอดเลือดหัวใจเป็นเรื่องของผู้สูงอายุ แต่ในความเป็นจริง กระบวนการเปลี่ยนแปลงของผนังหลอดเลือดสามารถเริ่มสะสมได้ตั้งแต่อายุยังไม่มาก โดยเฉพาะเมื่อมีปัจจัยเสี่ยงหลายอย่างร่วมกัน
โรคหลอดเลือดหัวใจส่วนใหญ่มักเกี่ยวข้องกับกระบวนการ Atherosclerosis หรือการสะสมของไขมันและสารต่าง ๆ บริเวณผนังหลอดเลือด เมื่อสะสมต่อเนื่องเป็นเวลานาน อาจเกิดเป็นคราบพลัคและทำให้ช่องทางไหลเวียนของเลือดแคบลง สิ่งสำคัญคือ กระบวนการนี้อาจค่อย ๆ เกิดขึ้นโดยที่ยังไม่มีอาการชัดเจน
ทำไมอายุยังน้อย แต่ความเสี่ยงเริ่มเพิ่มขึ้นได้
- ไขมัน LDL สูง ระดับ LDL Cholesterol ที่สูงสัมพันธ์กับการเกิดคราบพลัคในหลอดเลือด หากสูงต่อเนื่องเป็นเวลาหลายปี ความเสี่ยงในระยะยาวอาจเพิ่มขึ้น โดยบางรายอาจมีปัจจัยทางพันธุกรรมร่วมด้วย
- สูบบุหรี่ การสูบบุหรี่ส่งผลต่อผนังหลอดเลือด ระบบการไหลเวียน และการเกิดลิ่มเลือด การสูบตั้งแต่อายุยังน้อยจึงทำให้ร่างกายได้รับปัจจัยเสี่ยงสะสมเป็นเวลานานขึ้น
- ความดันโลหิตสูงโดยไม่รู้ตัว ความดันสูงอาจไม่มีอาการชัดเจน แต่หากเป็นต่อเนื่องสามารถเพิ่มภาระต่อหัวใจและหลอดเลือดได้ การตรวจวัดความดันจึงมีความสำคัญแม้ในวัยทำงาน
- น้ำตาลสูงและภาวะดื้อต่ออินซูลิน ระดับน้ำตาลผิดปกติ เบาหวาน น้ำหนักเกิน และไขมันในเลือดผิดปกติ มักมีความสัมพันธ์กัน และสามารถเพิ่มความเสี่ยงต่อโรคหัวใจและหลอดเลือดได้
- นั่งนาน ออกกำลังกายน้อย การทำงานหน้าคอมพิวเตอร์หลายชั่วโมง เดินน้อย และมีกิจกรรมทางกายน้อย อาจสัมพันธ์กับน้ำหนักที่เพิ่มขึ้น ความดันสูง และความผิดปกติของน้ำตาลหรือไขมันในเลือด
- ประวัติครอบครัว หากพ่อ แม่ หรือพี่น้องมีประวัติโรคหลอดเลือดหัวใจ โดยเฉพาะเมื่อเกิดตั้งแต่อายุไม่มาก ควรแจ้งแพทย์เมื่อตรวจสุขภาพ เพราะอาจมีปัจจัยทางพันธุกรรมร่วมด้วย
ผอมและออกกำลังกาย ก็ยังมีความเสี่ยงได้
รูปร่างภายนอกไม่ได้สะท้อนสุขภาพของหลอดเลือดทั้งหมด คนที่น้ำหนักอยู่ในเกณฑ์ทั่วไปก็อาจมี LDL สูง ความดันสูง หรือระดับน้ำตาลผิดปกติได้ ดังนั้น การประเมินสุขภาพหัวใจไม่ควรดูจากอายุหรือน้ำหนักเพียงอย่างเดียว แต่ควรพิจารณาปัจจัยหลายด้านร่วมกัน
อายุยังไม่มาก ต้องตรวจหัวใจหรือไม่
- ความดันโลหิต
- ระดับน้ำตาลและไขมันในเลือด
- น้ำหนักและรอบเอว
- การสูบบุหรี่
- พฤติกรรมการออกกำลังกาย
- ประวัติโรคหัวใจในครอบครัว
- อาการผิดปกติ เช่น แน่นหน้าอก เหนื่อยง่าย หรือหายใจไม่สะดวกขณะออกแรง
ดูแลหัวใจ เริ่มได้ตั้งแต่อายุยังไม่เยอะ
การลดปัจจัยเสี่ยงสามารถเริ่มได้จากการ งดสูบบุหรี่ ควบคุมน้ำหนัก เลือกรับประทานอาหารให้เหมาะสม ออกกำลังกายสม่ำเสมอ และติดตามค่าความดัน น้ำตาล และไขมันในเลือด เพราะโรคหลอดเลือดหัวใจไม่ได้เริ่มในวันที่มีอาการเสมอไป แต่ปัจจัยเสี่ยงอาจสะสมมาก่อนหน้านั้นหลายปี
