หลังหายจากโควิด หลายคนอาจยังรู้สึก อ่อนเพลีย เหนื่อยง่าย หายใจไม่เต็มอิ่ม หรือใช้แรงได้น้อยกว่าก่อนป่วย จนเกิดคำถามว่า “ควรพักให้มากที่สุด หรือควรรีบออกกำลังกายเพื่อเรียกความฟิตกลับมา
โดยทั่วไป การพักผ่อนให้เพียงพอมีความสำคัญในช่วงฟื้นตัว แต่หากอาการคงที่และไม่มีข้อห้าม การค่อย ๆ กลับมาทำกิจกรรมเบา ๆ อาจเหมาะสมกว่าการนอนพักตลอดทั้งวัน อย่างไรก็ตาม ไม่ควรฝืนหรือรีบกลับไปออกกำลังกายในระดับเดิมทันที
เริ่มขยับได้ แต่ควรเริ่มจากระดับเบา
- เดินระยะสั้น ๆ
- ยืดเหยียดเบา ๆ
- ทำงานบ้านที่ไม่หนัก
- เพิ่มกิจกรรมทีละน้อยตามความพร้อม
หลักสำคัญคือ สังเกตอาการทั้งระหว่างทำกิจกรรมและหลังจากนั้น เพราะบางคนอาจรู้สึกว่าทำกิจกรรมได้ในวันนั้น แต่กลับเหนื่อยหรือมีอาการมากขึ้นในอีก 12–48 ชั่วโมงถัดมา
ระวัง Post-Exertional Malaise หรือ PESE
ในผู้ที่มีอาการหลังโควิดต่อเนื่อง อาจพบภาวะ Post-Exertional Malaise (PEM) หรือ Post-Exertional Symptom Exacerbation (PESE) ซึ่งหมายถึงอาการต่าง ๆ แย่ลงหลังใช้แรงทางร่างกายหรือความคิด แม้กิจกรรมนั้นจะไม่ได้หนักมากก็ตาม อาการอาจเกิดช้าหลังทำกิจกรรมและอยู่ต่อได้หลายวัน
- อ่อนเพลีย เหนื่อยง่าย แม้ทำกิจกรรมที่เคยทำได้ตามปกติ
- หายใจไม่อิ่ม หรือรู้สึกเหนื่อยมากขึ้น
- ไอ เจ็บหน้าอก หรือใจสั่น
- สมาธิลดลง คิดช้าลง หรือ Brain Fog
- นอนหลับไม่ดี หลับยาก หรือตื่นแล้วไม่สดชื่น
- ปวดศีรษะ ปวดกล้ามเนื้อ หรือปวดข้อ
- การรับกลิ่นหรือรสเปลี่ยนไป
- อาการแย่ลงหลังออกแรง (PEM / PESE) ซึ่งอาจเกิดหลังทำกิจกรรมทางกายหรือใช้ความคิดมากกว่าระดับที่ร่างกายรับไหว
หากพบรูปแบบนี้ ไม่ควรใช้วิธี “ฝืนให้ออกกำลังกายเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ” แต่ควรใช้แนวทาง Pacing คือแบ่งกิจกรรม สลับกับการพัก และปรับระดับการใช้พลังงานตามอาการ WHO แนะนำให้หลีกเลี่ยงการเพิ่มกิจกรรมแบบตายตัวในผู้ที่มี PESE
เมื่อไหร่ควรปรึกษาแพทย์ก่อนออกกำลังกาย
- เหนื่อยผิดปกติ
- หายใจลำบาก
- ใจสั่น
- เจ็บหรือแน่นหน้าอก
- หน้ามืด
- ออกแรงแล้วอาการแย่ลงชัดเจน
ควรได้รับการประเมินก่อนเพิ่มระดับการออกกำลังกาย เพราะ WHO แนะนำให้ประเมินภาวะออกซิเจนลดลงขณะออกแรงและความผิดปกติของหัวใจหลังโควิดในผู้ที่มีอาการเข้าได้ ก่อนเริ่มโปรแกรมออกกำลังกาย หลังโควิด เป้าหมายไม่ใช่การกลับไปออกกำลังกายให้หนักที่สุดหรือเร็วที่สุด แต่คือการค่อย ๆ ฟื้นกิจกรรมโดยไม่ทำให้อาการแย่ลง
ที่ V Precision Clinic มี โปรแกรม Hyperbaric Oxygen Therapy (HBOT) หรือโปรแกรมบำบัดด้วยออกซิเจนภายใต้แรงดันสูง ซึ่งเป็นการให้ผู้รับบริการหายใจออกซิเจนภายในห้องที่มีแรงดันสูงกว่าบรรยากาศปกติ
สำหรับผู้ที่อยู่ในช่วงพักฟื้น รู้สึกอ่อนเพลีย หรือมีข้อสงสัยเกี่ยวกับสุขภาพหลังการเจ็บป่วย ควรเริ่มจากการประเมินหาสาเหตุและเลือกแนวทางดูแลที่เหมาะสมกับแต่ละบุคคล
